Od „Vlasinske propasti“ do novootkrivenih „Devičanskih očiju“ speleolozi otvaraju vrata nepoznatog sveta
Duboko ispod kraških masiva Ozrena i Device krije se svet koji je decenijama ostajao van pogleda javnosti. Poslednja godina donosi dva značajna speleološka otkrića koja kazuju da podzemlje Sokobanje skriva brojne tajne čekajući nova istraživanja.
Prvi ulazak u „Vlasinsku propast“
Početkom septembra 2025. godine speleolozi Dragan Radojković, član PD „Suva planina“ iz Niša, i Slobodan Đorđević, član PD „Železničar“ iz Aleksinca, uspeli su da prvi put uđu u novootkriveni speleološki objekat na planini Ozren kod Sokobanje.
Jama je locirana na početnom pobrđu Ozrena, na granici sa prevojem Vlasina, po kojem je i dobila naziv „Vlasinska propast“.
Ozren i Vlasina
Ozren se nalazi u jugoistočnoj Srbiji i prostire se jugozapadno od Sokobanje i severoistočno od Aleksinca u dužini od oko 15 kilometara. Njegov najviši vrh je Leskovik sa 1.174 metra nadmorske visine. Veći deo planine izgrađen je od mezozojskih krečnjaka, zbog čega je razvijen bogat kraški reljef sa velikim brojem vrtača.
Severoistočna strana Ozrena, iznad Sokobanje, poznata je po bukovim šumama i izuzetno kvalitetnom vazduhu, zbog čega ovu planinu često nazivaju i „plućima Sokobanje“. Na ovom delu Ozrena nalaze se brojni zdravstveno-turistički sadržaji, od Specijalne bolnice za plućne bolesti do izletišta i rekreativnih staza.
Vlasina je kraška visoravan na oko 940 metara nadmorske visine koja razdvaja Ozren i Devicu. Karakterišu je prostrane borove šume i livade, a preko nje vodi asfaltni put ka selu Jezeru, Novom Selu i Radenkovcu.
Na ovom području evidentirani su i arheološki lokaliteti iz antičkog i srednjovekovnog perioda.
Jama sa dvoranama, terasama i pećinskim nakitom
Govoreći o prvim većim istraživanjima, speleolog Dragan Radojković opisao je unutrašnjost jame:
„Otkriveni objekat je složenija kraška jama sa nekoliko vertikalnih i horizontalnih kanala, dvorana i terasa. Ispitana dubina prelazi 40 metara. U drugom vertikalnom kanalu dominiraju ogromni salivi sa plafona koji se spuštaju do dna, zalepljeni uz sam zid objekta, visine oko 20 metara.“
On navodi da su od pećinskog nakita prisutne su i draperije, dok je dno najveće dvorane ispunjeno kamenom drobinom.
„Sa hidrološke tačke gledišta može se reći da je objekat neaktivan i da nema prisustva vode, osim povremenog kapanja sa plafona i zidova pod uticajem spoljašnjih padavina. U jami je evidentirano prisustvo nekoliko primeraka slepih miševa i insekata,“ objašnjava Radojković.
On ističe da je jama otkrivena uz pomoć lokalnog stanovništva i da je nazvana „Vlasinska propast“ prema širem lokalitetu na kojem se nalazi, a pripada ataru sela Jezero.
„Ovo je značajno otkriće u krasu Ozrena, s obzirom na to da je ovo prvi veći evidentirani vertikalni speleološki objekat, pored davno otkrivene Ozrenske pećine. Na obližnjim krečnjačkim planinama Devici i Rtnju postoji veliki broj evidentiranih i ispitanih speleoloških objekata. Planina nam je otkrila jednu svoju tajnu i nadamo se da ćemo u bogatoj krečnjačkoj masi uspeti da dopremo do još neke njene skrivene lepote,“ tvrdi istraživač.
Istraživanja nastavljena ovog leta
Speleolozi su se u jamu vratili krajem juna 2026. godine kako bi nastavili istraživanja. Tokom akcije ispenjane su ranije uočene stepenaste terase u bočnom kanalu koje vode do nove dvorane sa lepim pećinskim nakitom. Pogledajte ekskluzivno izveštavanje na našem Instagramu.
Istovremeno je rađeno na raščišćavanju uskog bočnog horizontalnog kanala od nanetog kamenja kako bi se pripremio ulazak u treći vertikalni kanal.
Fotografisani su i primerci insekata, dok su speleolozi nastavili upoznavanje sa karakteristikama jamskog objekta. Uz fotografije iz unutrašnjosti jame prikazani su i uslovi u kojima speleolozi rade i kreću se kroz podzemne prolaze, a istraživanja „Vlasinske propasti“ se nastavljaju.
Novo otkriće na planini Devici
Mesec dana kasnije, jula 2026. godine, usledilo je još jedno značajno otkriće. Speleolog Dragan Radojković, član PD „Suva planina“, izvršio je prvi ulazak i ispitivanje novootkrivene jame na planini Devici kod Sokobanje, koja je dobila naziv „Devičanske oči“.
U objavljenom izveštaju na zvaničnoj Instagram stranici PD Suva planina navodi se:
„Presveta Bogorodica, zaštitnica Device, otvorila je svoje oči i pustila nas u svoje tajne i dubine.“
Devica je kraška planina koja se prostire južno od Sokobanje prema Knjaževcu i Svrljigu. Poznata je po velikom broju kraških oblika reljefa, jama i pećina.
Novootkriveni objekat nalazi se na zapadnoj padini planine, u blizini vrha Oštra Čuka (1.075 metara nadmorske visine).
Objekat je pronađen je uz pomoć lokalnog vodiča Dragana Radojkovića iz Sokobanje, dok je tehničku pomoć u transportu speleološke opreme pružio Milodrag Stošić iz Aleksinca.
Kako se navodi, nakon konsultacija sa Nemanjom Milosavljevićem, predsednikom Komisije za speleologiju Planinarskog saveza Srbije, utvrđeno je da se objekat ne nalazi u evidenciji i katastru podzemnih objekata, što znači da je reč o novom speleološkom otkriću.
„Jama ima dva bočna otvora kroz koja svetlost prodire u prvu dvoranu, zbog čega je i dobila naziv „Devičanske oči“, u čast zaštitnice planine,“ navodi Radojković
Podzemlje koje tek otkriva svoje tajne
Prva istraživanja pokazala su da se iza početne dvorane nalaze dodatni vertikalni i horizontalni kanali čije ispitivanje tek predstoji. Budući radovi, kako navode istraživači, odvijaće se pažljivo zbog velikog broja slepih miševa koji u jami borave.
Otkrića na Ozrenu i Devici pokazuju da podzemlje sokobanjskog kraja još uvek nije do kraja istraženo. Svaka nova speleološka akcija otvara mogućnost da se otkriju novi podzemni prostori i bolje upozna geološko i prirodno nasleđe ovog dela Srbije.
O prvoj ovogodišnjoj istraživačkoj akciji u jami „Vlasinska propast“ javnost je najpre mogla da sazna upravo na Sokolici. Zahvaljujemo što je speleolog Dragan Radojković ekskluzivno podelio detalje istraživanja sa našom redakcijom. Nastavićemo da pratimo buduće speleološke ekspedicije i nova otkrića. Ona potvrđuju da podzemlje Ozrena i Device još uvek skriva brojne neistražene tajne.
